ماااچو بده بیاد

برای زیستن دو قلب لازم است


بیان دیدگاه

برای ایزابل عزیز

چندیست زندگی و سختی‌هایش و دل‌نگرانی‌هایش پایش را گذاشته بیخ گلویمان و هر لحظه بیشتر فشار می‌دهد. ما هم که سرتق و پررو کوتاه نمی‌آییم، به چرخ تا بچرخیمیم الآن. ولی یک اتفاقی امروز خیلی متاثرم کرد.

همین دوشنبه بود که متوجه شدیم متعاقب اقدامات اخیرمان باید خانه را خالی کنیم. عرض دو روز تمام خانه را چپاندیم در کارتون و کیسه و فرستادیم به انباری موقت. اکنون به معنی واقعی کلمه کارتون خوابیم. اینقدر سرمان شلوغ بود و فکر و ذکر داشتیم که حواسمان نبود کارتون‌های اضافه و پاره پوره را پشت در تلنبار کرده‌ایم. این شد که دوست دختر ماچ فهمید ما داریم می‌رویم.

دوست دختر ماچ یک خانم شاید هفتاد ساله خیلی عزیز است که وقتی من هنوز نیامده بودم سر صحبت را با ماچ باز کرده بود. تا وقتی اسمش را یاد بگیریم من دوست‌دخترت صدایش می‌کردم. خیلی مادربزرگ است. امروزی‌ها می‌گویند خیلی خاله است. ولی به نظر من خیلی مادربزرگ است، مهربان و کمی خمیده و حسابی پرانرژی. هر روز صبح ساعت شش از پیاده‌روی صبحگاهی برمی‌گردد. گاهی در راه‌پله می‌بینمش و می‌گوید که نباید همیشه از آسانسور استفاده کند چون باید خودش و پاهایش و زانوهایش را ورزیده نگه دارد. زندگی سختی داشته و زندگی‌نامه‌اش را در چهار جلد منتشر کرده است. امروز در خیابان دیدیمش و مکثی کردیم برای چاق سلامتی. گفت که جعبه‌ها را دیده و گویا متاسفانه ما داریم می‌رویم، گفت که او دیگر پیر شده و یکجا سکنی گزیده است ولی درک می‌کند که ما جوانیم و جویای نام و در جایی بند نمی‌شویم ولی دلش برای ما تنگ خواهد شد. حقیقتش اینکه ما قرار گذاشته بودیم که امروز بعدازظهر برویم دم در خانه‌اش برای خداحافظی.

حدود ساعت چهار بود، زنگ زد که برای قهوه می‌آیید؟! و ما بلافاصله یکی از گلدان‌هایمان را که خیلی دوست داشتیم و عزیزکرده بود برداشتیم و به خانه‌اش شتافتیم. از هر دری گفتیم و توضیح دادیم که این جابجایی خیلی هم به دنبال نام نیست، بلکه نفسمان تنگ شده. موقع وداع شمعدان بسیار خوشگلی به ما هدیه داد. وقتی ماچ را در آغوش گرفت بغض کرد و در آغوش من بغضش ترکید. برایمان تکه شعر بسیار پراحساسی در کارت نوشته بود که موقع خواندنش دوباره بغضش شکست. زبان الکن من در آلمانی این امکان را نمی‌داد که مانند مادربزرگم قربان صدقه‌اش بروم و بتوانم اندکی از غم دلش کم کنم. ماچ گفت دو تا به نوه‌هایتان اضافه شد و انگار که دنیا را به او داده باشند. از خوشحالی چشمانش برق می‌زد. چندباری گفته ماچ را تکرار کرد و کیف کرد. با بغض و دلتنگی بدرود گفتیم و ما برگشتیم سر تمیزکاری و بسته‌بندی. برای دور ریختن آشغال‌ها بیرون می‌رفتیم که دیدیم یک بسته شکلات پشت پنجره‌مان گذاشته.

امروز هر از گاهی من یا ماچ یاد بغضش می‌افتادیم و دلمان برایش کباب میشد.

چقدر انسان امروزی تنهاست. ما با این سطح از مکالمه در واقع هیچ ارتباطی با این مادربزرگ نداشتیم. ولی قلب مهربان او به ما و خند‌هایمان و شوخی‌هایمان دل‌بسته بود. همین که ماچ یکی دو بار در راهرو از او تعریف کرده به مذاقش خوش آمده بود. هم‌کلام شدن من و چند باری نوشیدن چای برایش تا این حد خوشایند بوده که نبودنمان چشمانش را تر کند. به واقع فکر نمی‌کردم تا این حد دوستمان داشته باشد و دوستش داشته باشیم. دلم ریش شد از گریه‌اش. 

به تفصیل نوشتم که یادم بماند ایزابل دوست داشتنی‌ست.


بیان دیدگاه

زندگی در پیش رو

ماچ معتقد است که آدم عاقل رمان نمی‌خواند. کتاب هم فقط کتاب تاریخی و فلسفی که کلی چیز یاد می‌گیری. چرا باید وقت گرانبها را صرف خواندن رمان‌های چند جلدی و طویل کنی که هیچ چیزی هم ازش در نمی‌آید، فوقش یک داستان جدید خوانده‌ای. در عوض می‌توان چند بار کتاب‌های فلسفه و تاریخ را خواند و هر بار از آن چیز جدیدی عاید آدمیزاد می‌شود.
دو روز پیش بود که فکر کرد حوصله کتاب جدی و مهم خواندن ندارد و خوب است که وقتش را با یکی از این کتاب‌های من بگذراند. این شد که با شیطنت بخصوصی گفت: « یکی از این کتاب‌هات رو بده بخونم.» من هم برای اینکه سنگ تمام گذاشته باشم، «زندگی در پیش رو» را بهش دادم.
نشان به آن نشان که از دو روز پیش کتاب را زمین نگذاشته و هر چند دقیقه یکبار صدای خنده‌اش خانه را برمی‌دارد. امروز هم که از پیاده‌روی برگشتیم با عجله لباس خانه‌اش را پوشید و گفت برم ببینم این مامو چکار کرد آخرش.
این است معجزه رمان، حتی کوچولو موچولو‌هایش. این است لذت رمان


بیان دیدگاه

چرا گند صلح و دوستی را درنمی‌آوریم؟

اتفاقی حواسم به گزارشی که داشت پخش می‌شد، جمع شد. خانم گزارشگر پرسید: «چرا؟» طرف خنده خجالت‌زده‌ای کرد و گفت:«از بیرون رفتن و خرید کردن خوشم نمی‌آید.» موضوع چه بود؟:سفارش آنلاین مواد غذایی روزانه.
طرف سُر و مُر و گنده آمد دم در، بسته‌ای حاوی کمی سبزی و کاهو و گوجه و پاستا را تحویل گرفت و به سوال جواب داد و در را بست. اوضاع از این هم بغرنج‌تر شد، وقتیکه گزارشگر چندتایی صندوق را نشان داد که دم در یکی از این سوپر مارکت‌های همه‌چیزفروشی نصب شده بود و ملت می‌آمدند با موبایلشان از این بارکد مربعی‌ها را اسکن می‌کردند، در یکی از صندوق‌ها باز می‌شد و می‌توانستند بسته سفارششان را بردارند. این یعنی اینکه طرف وقت داشته جنس انتخاب کند، وقت داشته پول پرداخت کند، وقت داشته تا سوپر بیاید، یعنی اینکه سفارش اینترنتی را به دلیل ضیق وقت انجام نداده. درب منزل هم تحویل نگرفته، یعنی مثل آن یکی مردم‌گریز هم نیست. ولی با همه اینها بازهم خریدش را اینترنتی انجام داده‌. خیلی دلم می‌خواست بفهمم دقیقاً چه چیزی عایدش شد؟ آیا صرفه‌جویی کرد؟ در چه چیزی صرفه جویی کرد؟ حتی در زمان بسته بودن سوپر هم مراجعه نکرد، که دلم خوش باشد، تا بخواهد به سوپر برسد، می‌بندد و او می‌ماند و یک شکم گرسنه و بی‌غذایی. گزارشگر هم ازش نپرسید، بی‌مروت.
سفارش اینترنتی خوب است، حتی برای موادغذایی تازه، ولی چه اصراریست که همه از آن استفاده کنیم؟ گاهی جنس مورد نظر در مغازه‌‌ها یافت نمی‌شود، گاهی بسیار به‌صرفه‌تر درمی‌آید. یکی خروسخوان می‌رود و بوق‌سگ برمی‌گردد و همه جا بسته است. یکی پای رفتن ندارد، دیگری هوش و حواس برگشتن، آن یکی بچه‌اش روی گاز است. برای بعضی چنین امکاناتی موهبت است و لازم. اصلاً تکنولوژی همین وقت‌هاست که نور به قبرش می‌بارد. ماچ معتقد است، بشر یک خصیصه همیشگی، خطرناک و درمان‌ناپذیر دارد: گند همه‌چیز را درآوردن! راست می‌گوید. کارتون وال‌ـای را دیده‌اید؟ همه پیش‌بینی‌اش از نسل آینده بشر درست است، که حتی بلد نیست راه برود و روی پاهایش بایستد! فقط شاید یادش رفته لحاظ کند که مردمان امروز اسیر تبلیغات و مد هستند و همه به دنبال سایز صفر و عضله‌های گولاخ‌طور. شاید هم در راستای مقابله با نگاه ابزاری صنعت مد به هر دو جنس بشر، دوباره گندش را درآوردیم و از آنور بام چاقی و بی‌عضلگی افتادیم و شد همان وال‌ـای


بیان دیدگاه

فکر می‌کنید ممکن است؟

یک سوال بیخود از نظر من و هوشمندانه و روانشناسانه از نظر خیلی‌ها هست که می‌پرسد: «اگر به تو این امکان را بدهند که یک بار در زندگیت دکمه سیو را بزنی و بعد برگردی از آن نقطه دوباره شروع کنی، کی این دکمه را می‌زنی؟» نمی‌دانم چرا با اینکه به نظرم سوال مضحکی‌ست، ولی هر از گاهی به آن جواب می‌دهم و همیشه می‌گفتم هیچ‌وقت. استدلالم هم این بود و است که بدون اشتباهاتم و بدون آن تصمیمات و آن زندگی، امروز اینجا نبودم.

اما امروز، دلم می‌خواست یک،دو،سه سالی به عقب برگردم و دوباره زندگی کنم. خیلی دمق شدم. چیزهای خوب و قشنگی این چند سال به دست آورده‌ام ولی انگار بسم نیست. چند کاری را دارم شروع می‌کنم و مصممتر شده‌ام ولی مدام دلم می‌خواهد چند سال پیش شروع کرده بودمشان، یا به نتیجه رسانده بودمشان. باید یکجوری این چند سال اخیر را از زندگی پس بگیرم.


بیان دیدگاه

سینمای مردم‌ساز!

سینمای اسلواکی

نه دل بریده‌اند، نه دلبسته‌اش هستند.

چندباری پیش آمد که حتی آخر هفته‌ها هم در اسلواکی بمانیم. یکی از این جمعه‌ها که بعد از کار مشغول نوشیدن شراب و آبجو بودیم، یکیشان خیلی چیتان پیتان کرده آمد و خلاف عادت همیشه فقط یک گیلاس شراب نوشید. با ابراز تعجب ما، اعلام کرد که امشب همسرم مرا می‌برد شهری در نزدیکی که بروم دیسکو و آنجا زیاد خواهم نوشید و قند توی دلش آب شد. گفتم: «وا؟! مگر شهرتان دیسکو ندارد؟» گفت: «نه، ما خیلی کمیم و شهر زیادی کوچک است و دیسکو ندارد. با شوهرم قرار گذاشته‌ایم ماهی یکبار او تنهایی برود ماهیگیری و من تنهایی بروم دیسکو. مرا می‌رساند و برمی‌گردد و دوباره می‌آید دنبالم.» یاد کودکیم افتادم که همه ماشین نداشتند و مهمانی‌ها که دیروقت تمام می‌شد، صاحب خانه اگر ماشین داشت حتماً چند باری به نقاط مختلف شهر می‌رفت و برمی‌گشت تا مهمان‌ها را به منزلشان برساند. آن موقع مشکل کمبود ماشین و راننده بود، الآن اینها مشکل الکل دارند. در اسلواکی درصد مجاز الکل هنگام رانندگی صفر درصد است و گویا از آن تو بمیری‌ها نیست. ندیدم هیچ کدامشان جرأت کنند بعد از نوشیدن الکل، رانندگی کنند. چندباری هم دیدم کنار جاده، که چه عرض کنم، راه شوسه با امکانات مکفی، پلیس کمین کرده یا ماشینی را نگه داشته و راننده را تست می‌کند. یکبارش دم غروب بود، یکبارش حتی کله سحر بود که می‌رفتیم سرکار. چیزی که اینجا هنوز ندیده‌ام.

بگذریم! حرف از دیسکو به سینما و تأتر و اینها کشید و فهمیدیم که اکنون شهر به جز یک سالن اجتماعات که گاهی برای مهمانی به شهروندان اجاره می‌دهد، چیز دیگری به عنوان مرکز خوش‌گذرانی و فرهنگی و اینها ندارد. چند روز بعد در مسیر برگشت از کار، ساختمان قدیمی‌ای توجهم را جلب کرد که رویش نوشته بود «سینما». پرسیدم: «خب شما که سالن دارید چرا برایش فیلم نمی‌گیرید و راه نمی‌اندازیدش؟» گفت: «ساختمان خیلی قدیمی‌ست و تا بهره‌برداری خیلی کار و خرج دارد. برای همین بی‌خیالش شدیم. مدتی یکی اجاره‌اش کرده بود برای تغییر کاربری، که او هم منصرف شد و حالا این ساختمان مانده روی دست شهرداری.» نه که شهر خیلی بزرگ است، همه اگر فامیل یا دوست نزدیک نباشند، حتماً همدیگر را می‌شناسند. با شهردار آشنا بود و برایم تعریف کرد که در یک مهمانی شهردار زمزمه‌هایی داشته برای تخریب ساختمان که یک چیز بهتری جایش بسازند یا زمینش را بفروشند، ولی از اعتراض مردم می‌ترسد. می‌گفت: «چون این ساختمان را مردم با دست و پول خودشان برای شهر ساخته‌اند، اکنون تبدیل شده به خاطره‌ای شاید خوش از دوران جوانی و تلاش بعضی از شهروندان، حالا ساختمان فقط ساختمان نیست، یک حس تعلق و وابستگی به آن وجود دارد که، خراب کردنش را کار بسیار پرخطری می‌کند. مردم در زمان حکومت کمونیسیم هر آخر هفته هر کدام به فراخور توان و حرفه و امکانشان دستی در ساختن این ساختمان داشته‌اند که البته بی‌مزد و منت، گاهی شاید اجباری. حالا آن مردم پیر شده‌اند ولی بازهم دلشان به چیزی که ساخته‌اند خوش است.» گفتم: «خب خرابش نکنید، تعمیرش کنید.» گفتند: «آفتابه خرج لحیم است، تازه پولش از کجا تامین شود؟» گفتم: «شهرداری اعلام  کند به کمک ارزان برای بازسازی نیاز دارد و خود شهروندان کمک کنند. این شهر مردمانش خیلی باهم غریبه نیستند، بیشتر یک خانواده بزرگید تا شهروندان» گفت: «مردم دیگر مردمان آن دوران نیستند، کاری را بدون پول انجام نمی‌دهند. همه فکر می‌کنند کسی که در مسندی نشسته قصد بخور بخور دارد برای همین حتی تخفیف هم نمی‌دهند.» پشت‌بندش آهی کشید و اضافه کرد: «شده خار چشممان، نه می‌شود خرابش کرد نه نمی‌شود استفاده کرد، همانطور افتاده آن گوشه و خودش را به رخمان می‌کشد.»


بیان دیدگاه

صدای بلندگو، یادگار کمونیسم

گمانم دو روز در هفته، ساعت هفت و سی دقیقه بامداد، صدایی به‌غایت بی‌احساس و ماشینی شروع می‌کرد به فریاد زدن. دو سه بار اول صدای آژیر به گوشمان خورد، بعدتر فهمیدیم صدا چیزی می‌گوید. لحنش مرا یاد «آهن، آلمینیوم، قراضهههه خریداریم»، یا شاید وانتی طالبی و هندوانه می‌انداخت که سراغ زنبیل خانه‌دارها را می‌گرفت. ولی در آن هوای سگ‌لرزی که ما آنجا بودیم، از هندوانه و طالبی خبری نبود. حدس زدیم همان سمسار وانتی خودمان باید باشد.

چیز جالبی که اینها در شهرشان نداشتند، یا اگر داشتند آنقدر کم بود که ندیدیم، وسیله نقلیه عمومی بود. آنقدر اتوبوس نبود، که ما فقط یکبار آن هم تصادفی، متوجه شدیم ایستگاه اتوبوس سرِ پیچ است. به همین دلیل بود شاید، که همیشه همکارها با همدیگر هماهنگ می‌کردند تا ماشین‌دارها بروند دنبال ماشین‌ندارها. چندبار هم پیش آمد که ایوِتا (مترجم، مسئول مالی، شریک، منشی رییس) که همیشه با رییس به شرکت می‌رفت، از ما خواهش کرد برویم دنبالش. چون رییس صبحِ زودتر می‌رفت جلسه‌ای در پایتخت و او ماشین نداشت.

یکی از این روزها که می‌رفتیم دنبال ایوتا، داشتیم سوار ماشین می‌شدیم که باز هم صدای سمسار وانتی آمد. صدا نزدیک بود ولی  ما وانتی در خیابان ندیدیم. صدا از بلندگویی که روی دیوار بود، می‌آمد. موضوع جالبتر شد. ایوتا برایمان توضیح داد که زمان کمونیسم این بلندگوبرای اطلاع‌رسانی به کل شهر نصب شده‌ و شهرداری همه اخبار مهم یا اعلامیه‌ها را پخش می‌کرده است، که فردا وقتی کسی نتواند بگوید من اخبار نمی‌خوانم یا بی‌خبرم و حاشا کند. یکجور مشارکت اجباری، ها ها. بعد از عوض شدن سیستم کشور، مدتی این بساط را ادامه داده‌اند تا که مردم اعتراض کرده که بابا ما مریض داریم، خوابیم، اخبار نمی‌خواهیم. زمان و شیوا‌اش را کم کرده‌اند. مدتی هم افراد از این بلندگوها برای تبلیغ اجناسشان در بازار روز استفاده می‌کرده‌اند. مثلاً: خیار نوبرانه مشدی فیلیپ در بازار روزِ امروز، خانه‌دار و بچه‌دار زنبیل و بردار و بیار. باز مردم معترض شده‌اند که نشد کار که، هرکی بیشتر پول بدهد هی آرامش ما را بهم بریزد. حالا فقط دو روز در هفته، و در زمان مشخصی، یکبار صبح یکبار ظهر، بلندگو اخبار خاصی را پخش می‌کند. مثل اعلام برنامه عمومی شهر یا خبر فوری حادثه، حریق، آگهی تسلیت و تبریک و اینها، خیلی کوتاه و گزینشی. یک داستان بانمک هم تعریف کرد. یکبار یکی از زمین‌های زراعی اطراف شهر آتش می‌گیرد و شوهر ایوتا آتش را می‌بیند، ضمن خبر دادن به آتش‌نشانی، به شهرداری هم زنگ می‌زند که اعلام کنید فلانجا آتش گرفته هرکس می‌تواند برای کمک بیاید. خانم مسئولِ حرف زدن در این بلندگوها در جوابش می‌گوید: «الان ساعت 11 است و استفاده از بلندگو در این ساعت خلاف قانون است، ولی به شما اطمینان خاطر می‌دهم که رأس ساعت 13 اولین موضوعی را که اعلام می‌کنم همین باشد.»

گفتیم، خب حالا که صبح کله سحر تمام شهر را با این صدا زابه‌راه می‌کنند، حداقل با یک صدای پرانرژی و بشاش، جوری که آدم را به شعف بیاورد، نه این صدای یکنواخت و بی‌روح و از گوربرخاسته. اینجوری آدم یاد قرض‌هایش می‌افتد. ایوتا می‌خندید که اینکه چیزی نیست، گاهی پیش می‌آید که اعلام می‌کنند امروز خانواده فلانی و بیساری و بهمانی عزادار عزیزشان هستند و ساعت و محل مراسم را می‌گویند و در آخر با عبارت «روز خوش و شادی را برای شما شهروندان آرزو می‌کنیم» تمام می‌شود که این خودش تناقض است چون آدم‌های این شهر بیشترشان با هم فامیلند یا وابسته‌اند.


بیان دیدگاه

تو پیتیکو منی!

یک عادت خیلی باحال که همه ملل دارند ولی این اسلواک‌ها دیگر گندش را درآورده‌اند، تغییر دادن اسم آدم‌هاست. یکی از پرسنل رستوران اسمش ناتالی بود، نشد یکبار ما یک ناتالی درست و درمون از اینها بشنویم: ناتِلی، نات+لی، ناتالکا، ناتولکا، تالی، ناتِلکا، نلی، … . کم مانده بود به دخترک بگویند نوتلا.

یا مثلاً پیتر، همه دنیا می‌گوید پیتر. ولی اسلواک‌ها می‌گویند پِتتتتتتر. تازه این که چیزی نیست. چک‌ها می‌گویند پِتررررررر و به گوش خودشان این کجا و آن کجا، کلی فرقش است. حالا اگر یکی این پیتر بخت‌برگشته را خیلی دوست داشته باشد، می‌گوید پِترکو. این «کو» آخر یکجورهایی «قربان تو مرد عزیز بروم» معنی می‌دهد. به خانوم کوچولوهایشان «کا» اضافه می‌کنند. تازه این هم که چیزی نیست!! طرف می‌خواست مفهومی برایم توضیح دهد که ملکه ذهنم شود، با گوشیش فیگور زنگ زدن برداشت و چندباری در گوشی گفت: پیتیکو پیتیکو. کاشف برآمد همسرش پیتر نامیست که این خیلی اسلواک‌طور و عزیزکرده صدایش می‌کند.